Henry A. Dearborn më 1819, duke u mbështetur në përshkrimet e G. Finlay dhe F. Martin,thot shqiptarët popullonin tërë Atikën dhe Meseninë, pjesën më të madhe të Beotisë, krejt Salamisin, Korinthin, Argolisin dhe treva të tjera të brendshme të Moresë (Peleponezit).
Ishulli Krk,është banuar tashmë rreth 10 deri në 15 000 vjet përpara Krishtit. Banorët e parë të njohur të Krk ishin japodët, fis i ilirëve, të cilët u pasuan nga Liburnët. Në kohën e tyre, të gjithë ishujt Kvarner janë quajtur Apsyrtides dhe Elektrides (Jantarni otoci) pasi këtu u zhvillua tregtia me qelibar e vlerësuar shumë nga Baltiku dhe në të gjithë Mesdheun.
Kjo është arsyeja pse sot konsiderohet se ilirët kishin vendbanimet e tyre në pothuajse çdo kodër, maja e cila quhet akoma Gradec, Gradina, ose të ngjashme, dhe më vonë romanizohet si Kaslir, Kastrum, Kaštel, Kašte.
Krk, është një nga vendbanimet më të vjetra urbane në Kroaci, disa mendojnë se Homeri e dinte për Krk, pasi ai ka përmendur si Koureto, sipas tyre ishte fjala për Krk.
Legjenda për Matanët ose si u bë ishulli i Krkës me shkëmbinj?
Legenda o Matanima ili kako je otok Krk postao pun kamenja?
Një legjendë e vjetër ishte për detarët e Matanit. Ata u drejtuan nga Admirali Hrvoje nëpërmjet shtatë deteve.
Matanët ishin të vendosur në shtatë anije. Gjatë lundrimit të rrezikshëm një anije u përmbyt dhe detarët e saj gjetën strehim kryesisht në Kretë ku ata mbetën të gjallë.
Të gjashtë anijet e tjerë erdhën gjatë gjithë rrugës për në Primorje. Detarë nga 6 anijet u zbarkuan në gjashtë ishuj, Admiral Hrvoje me barkën e tij zbarkoi në ishull.
Në Krk ata u mirëpritën nga kopetë e deleve të artë që u ruajten
nga zanat. Zana u dha lundruesve detar të ndërtonin një qytet pranë burimit të ujit, në kufijtë se deri ku munde te ndërtonin qytetin.
Detarët morën një kusht tjetër; për të qëndruar në ishullin e Krka ata nuk duhet të kishin parë delet e sajë të artë. Natyrisht detarët nuk e mbajtën premtimin filluan ti shohin delet e arta, kurse zana ju hakmiret duke i shndërruar në gurë.
Pra, deri atëherë ishulli i gjelbër Krk u bë plot me gurë, dhe detarët i përdoren për ndërtimin e qytetit te tyre Corinthia, nën rrënojat mes Bashkës dhe Vrbnik.
Kjo është vetëm një nga dhjetëra legjendat të hershme nga Krka (Veyske Poveda). Sipas traditës ishin Matanët ata që sjellën në Krk dialektin chakavian, e cila është sot e kësaj dite në disa forma të ruajtura në ishullin Krk në një seri të toponimeve.
Ajo është nga kjo legjendë atje dhe duke thënë matanë “shtatë deteve”, dhe disa besojnë se admirali Hrvoje mund të jetë një personazh real.
Perandoria Bizantine në disa dokumente e ka përmendur si “arhonta Khadzona”, i cili në shekullin e shtatë të kete udhëhequr anijet kroate në Bosfor.
Mitet dhe legjendat e Istrias dhe Kvarnerit
