Kush ishte Karl Gega?
Origjina dhe Lindja: Lindi në Venedik më 10 janar 1802, nga prindër shqiptarë të emigruar nga Shqipëria e Veriut (fakt që dëshmohet qartë edhe nga mbiemri i tij “Gega”).
Gjeni i hershëm: Shfaqi një talent të jashtëzakonshëm në shkencë; u regjistrua në universitet në moshën 15-vjeçare dhe vetëm 17 vjeç mori titullin Doktor i Shkencave Matematikore.
Kryevepra: Hekurudha e Semmering-ut
Si inspektor i përgjithshëm i hekurudhave shtetërore në Austri, Gega mori përsipër projektin e guximshëm të linjës Vjenë-Grac-Trieste. Arritja e tij kulmore mbetet Hekurudha e Semmering-ut, një mrekulli teknike e shekullit XIX:
Sfida e natyrës: Terren jashtëzakonisht i thyer malor, me lartësi të mëdha dhe lumenj të rrëmbyeshëm.
Inovacioni teknik: Gega u mbështet te dukuria e adezionit (frikshmëria/ngjitja natyrale e rrotave me shinat) për të kaluar pjerrësitë e forta dhe kthesat deri në 180 gradë.
Shifrat e projektit: Mobilizoi mbi 20,000 punëtorë. U hapën 15 tunele (përfshirë tunelin kryesor në 890 metra lartësi, i shpuar me dorë horizontalisht e vertikalisht) dhe u ndërtuan 16 viadukte.
Paragjykimet dhe Intriga e Largimit
Projekti u shoqërua me mosbesim të madh nga kolegët e tij dhe popullsia vendase, të cilët thoshin se “malet nuk kapërcehen dot”. Për shkak të xhelozive dhe prejardhjes së tij si i huaj, qeveria e transferoi në Sibenburg pak para përfundimit të veprës, për t’ia zbehur meritat në ditën e inaugurimit.
Fundi Tragjik
I mbytur nga ankthi i largimit dhe i gënjyer nga një lajm i rremë i qëllimshëm, sikur dy anët e tunelit të Semmering-ut kishin devijuar dhe nuk ishin takuar, Karl Gega ra në dëshpërim të thellë. Ai ndërroi jetë tragjikisht në Vjenë, më 14 mars 1860, pa arritur të gëzonte triumfin e plotë të veprës së tij, e cila në fakt doli me sukses absolut.
Njohja e Trashëgimisë dhe Origjinës
Nderimet pas vdekjes: Vetëm pas vdekjes mori vlerësimin maksimal që meritonte. Në vitin 1867, eshtrat e tij u zhvendosën në varrezat e njerëzve të shquar të Austrisë në Vjenë, dhe figura e tij u nderua me përmendore e pulla postare.
Mbrojtja e origjinës shqiptare: Edhe pse shtypi i kohës u përpoq t’ia faturonte origjinën si italiane apo gjermane, studiuesit objektivë austriakë e vërtetuan prejardhjen e tij.
Në librin e tij “Neuland Albanien” (1931), austriaku Frederik Valish shkruan prerazi: “Karl Gega, ndërtuesi gjenial i hekurudhës së Semeringut, ka qenë me prejardhje shqiptare, siç e dëshmon mbiemri i tij ‘Gega’ që do të thotë nga Shqipëria Veriore.”nuk mund të mos e admirojnë./INA/
