Presidenti i Izraelit, Isaac Herzog, i dorëzoi të dielën zyrtarisht mandatin për formimin e qeverisë së re liderit të partisë së qendrës Yashar, Gadi Eisenkot. Ceremonia u mbajt në Rezidencën Presidenciale në Jerusalem. Me këtë hap, ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të ushtrisë izraelite merr i pari rastin t’i japë fund qeverisjes më të gjatë në historinë e vendit, asaj të kryeministrit Benjamin Netanyahu.
Vendimi ishte i pritshëm. Gjatë konsultimeve që Herzog zhvilloi këtë javë me grupet parlamentare, Eisenkot u rekomandua nga partitë që kanë gjithsej 67 deputetë në Knessetin me 120 ulëse. Netanyahu mori mbështetjen e 46 deputetëve, ndërsa një grup me shtatë deputetë nuk rekomandoi askënd.
Eisenkot ka tani 28 ditë për të siguruar një shumicë prej të paktën 61 deputetësh. Presidenti mund ta zgjasë këtë afat edhe me 14 ditë.
“Qeveri e emergjencës kombëtare”
Në fjalimin pas marrjes së mandatit, Eisenkot tha se do të krijojë një “qeveri të emergjencës kombëtare” dhe se për këtë do të duhen hapa politikë krijues e jokonvencionalë. Sipas tij, Izraeli ndodhet në një gjendje emergjence: luftohet në disa fronte, pozita e vendit në botë ka rënë dhe demokracia izraelite po kalon një nga momentet e saj më të brishta.
Ai përjashtoi mundësinë e zgjedhjeve të reja dhe tha se Izraeli nuk ka kohë për raunde të pafundme votimesh. Eisenkot pranoi gjithashtu se askush nuk do të mund t’i mbajë të gjitha premtimet e fushatës dhe se të gjithë do të duhet të bëjnë kompromis.
Pa e përmendur asnjëherë Netanyahun me emër, Eisenkot iu drejtua deputetëve të Likudit dhe partisë së ekstremit të djathtë Sionizmi Fetar. I ftoi t’i bashkohen nëse pranojnë katër parimet e tij:
– Izraeli si shtet hebre dhe demokratik;
– respektimi i vlerave të Deklaratës së Pavarësisë;
– shërbim kombëtar i detyrueshëm për të gjithë;
– njohja e Hamasit si organizatë terroriste dhe angazhimi për shkatërrimin e tij.
Partinë e ministrit Itamar Ben Gvir ai nuk e përmendi fare.
Presidenti Herzog i kërkoi të formojë qeverinë më të qëndrueshme të mundshme, një qeveri që u shërben të gjithë qytetarëve, edhe atyre që nuk e votuan. “Sytë e gjithë kombit janë mbi ju”, i tha Herzog Eisenkotit. Ai pranoi njëkohësisht se Likudi mbetet partia më e madhe në Knesset, me 27 ulëse.
Matematika e vështirë e Knessetit
Rruga drejt shumicës mbetet e vështirë. Në zgjedhjet e 27 tetorit, aleanca katërpartiake e Eisenkotit fitoi 48 ulëse dhe blloku i djathtë e fetar i Netanyahut 53. Partitë arabe arritën numrin rekord prej 19 ulësesh. Asnjëri bllok nuk e kaloi pragun prej 61 deputetësh.
Partitë arabe e rekomanduan Eisenkotin, por ai e ka përjashtuar një qeveri me to. Disa nga partnerët e tij kanë deklaruar gjithashtu se nuk do të hyjnë në një qeveri që varet nga votat e tyre. Një nga liderët e Listës së Përbashkët arabe, Ahmad Tibi, vlerëson se Eisenkot po shkon drejt një qeverie të pakicës, të cilën partitë arabe do ta mbështesin nga jashtë.
Opsioni tjetër janë dy partitë ultraortodokse, Shas dhe Judaizmi i Bashkuar i Torës, aleatë të vjetër të Netanyahut. Me to Eisenkot do të kishte saktësisht 61 ulëse. Pikërisht të dielën, lideri i Shas, Aryeh Deri, njoftoi se largohet nga Knesseti pas rezultatit të dobët në zgjedhje, por mbetet kryetar i partisë.
Në fjalimin e tij, Eisenkot paralajmëroi se kushdo që e pengon formimin e qeverisë për arsye personale do të mbahet mend si dikush që nuk e shpëtoi Izraelin në kohë emergjence. Mesazhi u lexua si drejtuar Avigdor Libermanit, liderit të Yisrael Beytenu, me të cilin ka mosmarrëveshje për përbërjen e qeverisë. Liberman e mohon se po e pengon procesin. Të dy takohen të hënën.
Netanyahu: Qeveria e re do ta rrënonte shtetin
Disa orë para vendimit të Herzogut, Netanyahu paralajmëroi se një qeveri që mbështetet te partitë arabe do ta shkatërronte Izraelin nga brenda. Likudi ka njoftuar se do t’i ankimojë rezultatet zgjedhore, me pretendimin se partitë arabe kanë ndjekur votuesit në mënyrë të paligjshme. Eisenkot e kritikoi në fjalimin e tij fushatën për delegjitimimin e zgjedhjeve dhe mosbesimin ndaj institucioneve të shtetit.
Herzog e ka ngritur më herët idenë e një qeverie uniteti mes dy rivalëve. Megjithatë, Eisenkot ka deklaruar se nuk do të shërbejë në një qeveri të Netanyahut, dhe ky i fundit nuk ka dhënë asnjë shenjë se është gati të tërhiqet.
Çfarë ndodh nëse Eisenkot dështon
Nëse Eisenkot nuk arrin të formojë qeverinë brenda afatit, presidenti ia jep mandatin një kandidati tjetër, ndoshta vetë Netanyahut. Nëse dështon edhe ai, shumica e Knessetit mund të mbështesë një kandidat të tretë, i cili ka 14 ditë kohë. Nëse as kjo nuk funksionon, zgjedhjet e reja mbahen brenda 90 ditëve, ndërsa Netanyahu vazhdon si kryeministër në detyrë.
Gadi Eisenkot e drejtoi ushtrinë izraelite nga viti 2015 deri në vitin 2019. Pas sulmit të Hamasit të 7 tetorit 2023, ai ishte vëzhgues në kabinetin e luftës të Netanyahut gjatë tetë muajve të parë të luftës në Gaza. I biri i tij ra në atë luftë në dhjetor të vitit 2023.
Zhvillimet në Jerusalem vijnë në një kohë kur Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara vazhdojnë përballjen me Iranin. Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi të dielën se një ofensivë e re kundër Iranit ka pak gjasa, por se kjo varet nga ecuria e bisedimeve.
