Dokumentari i Al Jazeera shqyrton se si një interpretim fetar i historisë biblike ka ndikuar në lobimin pro-izraelit në SHBA dhe si lidhet, sipas autorit, me debatet për territorin, sigurinë dhe të ardhmen e Lindjes së Mesme…
Në një kishë të madhe në San Antonio të Teksasit, pastori John Hagee paraqet para besimtarëve një hartë që, sipas interpretimit të tij të Biblës, përfshin Izraelin dhe pjesë të gjera të vendeve fqinje. Ai e përshkruan territorin si premtim hyjnor për popullin hebre, jo si çështje që duhet zgjidhur përmes negociatave. Hagee themeloi Christians United for Israel (CUFI), organizatë që deklaron se numëron mbi 10 milionë anëtarë dhe vepron si një nga grupet e rëndësishme të mbështetjes politike për Izraelin në Shtetet e Bashkuara.
Në dokumentarin 22-minutësh “Greater Israel: How Christian Zionism Became Policy”, gazetari dhe regjisori Awad Joumaa analizon rrugën e një ideje fetare nga predikimet protestante drejt politikës amerikane. Teza e dokumentarit është se interpretimet biblike marrin peshë konkrete kur ndërthuren me votat, donacionet, lobimin dhe vendimet shtetërore. Kjo është korniza analitike e autorit, jo provë se çdo vendim amerikan apo izraelit buron nga një doktrinë e vetme.
Baza elektorale dhe financiare
Sionizmi i krishterë mbështet idenë se kthimi i hebrenjve në Tokën e Shenjtë dhe krijimi i shtetit të Izraelit lidhen me profecitë biblike dhe rikthimin e Krishtit. Sipas të dhënave që citon Al Jazeera, protestantët e bardhë ungjillorë përbëjnë rreth 13 për qind të popullsisë së rritur amerikane, afërsisht 35 milionë njerëz. Një sondazh i LifeWay Research në vitin 2018 tregoi se 80 për qind e ungjillorëve e shihnin krijimin e Izraelit në vitin 1948 si përmbushje të profecisë biblike; rreth dy të tretat e lidhnin shtetin modern me besëlidhjen biblike.
Pew Research Center raportoi se 82 për qind e votuesve të bardhë ungjillorë mbështetën Donald Trump në zgjedhjet e vitit 2024. Chicago Council on Global Affairs gjeti po atë vit se 64 për qind e këtij grupi i konsideronin të justifikuara veprimet e Izraelit në Gazë dhe 60 për qind kundërshtonin uljen e ndihmës ushtarake amerikane. Këto të dhëna tregojnë një lidhje të fortë politike, pa nënkuptuar se të gjithë ungjillorët ndajnë qëndrime identike.
“Izraeli i Madh”, çfarë fshihet pas hartës që
Ndikimi mbështetet edhe në financim e akses institucional. International Fellowship of Christians and Jews thotë se ka mbledhur mbi 3,6 miliardë dollarë që nga viti 1983, ndërsa 92 për qind e donatorëve të saj identifikohen si të krishterë. Sipas OpenSecrets, CUFI Action Fund shpenzoi 679.410 dollarë për lobim federal në vitin 2025. Shërbimi Kërkimor i Kongresit amerikan ka vënë në dukje se si CUFI, ashtu edhe AIPAC mbështesin pa rezerva ndihmën amerikane për sigurinë e Izraelit. Dokumentari përmend gjithashtu studimet biblike që Capitol Ministries organizon për ligjvënës dhe zyrtarë në Uashington.
Çfarë nënkupton “Izraeli i Madh”?
Një pikë referimi për disa sionistë të krishterë dhe nacionalistë izraelitë është Zanafilla 15:18, ku përmendet një territor nga lumi i Egjiptit deri te Eufrati. Interpretimi literal i këtij pasazhi nuk përfaqëson një marrëveshje kufitare ndërkombëtare, por shërben si bazë ideologjike për disa pretendime territoriale. Në shkurt 2026, ambasadori amerikan në Izrael, Mike Huckabee, tha në një intervistë me Tucker Carlson se do të ishte e pranueshme nëse Izraeli do ta merrte të gjithë territorin e përmendur.
Historiani dhe politologu John Mearsheimer, i cituar në film, kujton se David Ben-Gurion shkroi në vitin 1918 për një vizion territorial që përfshinte Palestinën historike dhe pjesë të rajoneve fqinje. Dokumentari sjell edhe deklaratat e aktivistes së vendbanimeve Daniella Weiss për Libanin jugor dhe territore të tjera, si dhe të ministrit izraelit të Financave Bezalel Smotrich, i cili ka folur për zgjerimin e kufijve të Izraelit në terma fetarë.
Në planin e tij të vitit 2017, Smotrich propozoi që palestinezët të pranonin sovranitetin e përhershëm izraelit, të largoheshin ose të përballeshin me shtypjen e rezistencës. Al Jazeera e interpreton këtë qasje si kundërshtim të zgjidhjes me dy shtete. Qëndrimet e këtyre figurave duhen dalluar nga kufijtë e njohur ndërkombëtarisht dhe nga tërësia e pozicioneve politike brenda Izraelit.
Siria dhe Libani: kufijtë në praktikë
Pas rrëzimit të qeverisë së Bashar al-Assad në dhjetor 2024, forcat izraelite hynë përtej Lartësive të pushtuara të Golanit, në zonën tampon të krijuar nga marrëveshja e shkëputjes së forcave të vitit 1974. Sipas raportimeve të Al Jazeera, Izraeli mori kontrollin e rreth 400 kilometrave katrorë territor sirian përtej pjesës perëndimore të Golanit që pushton që nga viti 1967. Autoritetet izraelite i paraqitën lëvizjet si masa të përkohshme mbrojtëse; Damasku i kundërshtoi. Vizita e kryeministrit Benjamin Netanyahu te trupat izraelite në territorin e pushtuar në nëntor 2025 shtoi tensionet.
Në Libanin jugor, historia e pushtimit izraelit nga viti 1982 deri në tërheqjen e vitit 2000 përbën sfondin e operacioneve më të fundit. Al Jazeera raporton për dhjetëra fshatra nën prani ushtarake izraelite, shkatërrim banesash dhe dëmtim të rrjeteve të ujit. Media ka dokumentuar gjithashtu urdhra zhvendosjeje që prekën mbi 100 qytete dhe fshatra gjatë luftës. Dokumentari argumenton se një zonë sigurie e shpallur e përkohshme mund të prodhojë pasoja të qëndrueshme për banorët, sidomos kur kthimi në shtëpi mbetet i pamundur. Kjo është një vlerësim i autorit për pasojat e pranisë ushtarake, jo konfirmim i një plani formal aneksimi.
Gaza dhe Bregu Perëndimor
Në Bregun Perëndimor të pushtuar, mbi 60 për qind e territorit ndodhet në Zonën C, ku Izraeli ushtron kontroll civil dhe ushtarak. Kufizimet e lejeve të ndërtimit për palestinezët, vendbanimet izraelite, rrugët e ndara dhe pikat e kontrollit ndikojnë në vazhdimësinë territoriale dhe në jetën e përditshme. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë vlerësoi në vitin 2004 se pjesët e murit ndarës të ndërtuara brenda territorit të pushtuar bien ndesh me të drejtën ndërkombëtare.
Dokumentari sjell rastin e komunitetit Khirbet Zanuta në kodrat jugore të Hebronit, ku banorët u larguan pas dhunës së kolonëve në fund të vitit 2023. Sipas organizatës izraelite B’Tselem, përpjekjet për kthim janë penguar nga shembjet dhe kufizimet ushtarake. Zyra e OKB-së për Koordinimin e Çështjeve Humanitare (OCHA) regjistroi mbi 2.400 palestinezë të zhvendosur nga dhuna e kolonëve dhe shembjet në Bregun Perëndimor gjatë vitit 2024; sipas të dhënave të cituara në artikull, afro 2.150 të tjerë ishin zhvendosur gjatë vitit 2026 deri në kohën e publikimit. Në Gazë, analiza thekson shkatërrimin e banesave, spitaleve, universiteteve dhe tokave bujqësore.
Iraku dhe origjina historike e ideologjisë
Për Irakun, dokumentari dallon synimet e fragmentimit strategjik nga pretendimet për aneksim territorial. Në vitin 1982, ish-zyrtari izraelit Oded Yinon propozoi në një ese ndarjen e Irakut në tri njësi sipas përkatësisë fetare dhe etnike. Dokumenti “A Clean Break”, i hartuar në vitin 1996 për Benjamin Netanyahu nga një grup ku përfshiheshin Richard Perle, Douglas Feith dhe David Wurmser, e cilësonte largimin e Saddam Husseinit objektiv të rëndësishëm strategjik. Al Jazeera thekson shprehimisht se nuk ka prova që ideja e “Izraelit të Madh” të ketë motivuar administratën Bush për pushtimin e Irakut në vitin 2003.
Rrënjët e sionizmit të krishterë shkojnë te predikuesit puritanë anglezë të shekullit XVII, të cilët e lidhnin kthimin e hebrenjve në Tokën e Shenjtë me rikthimin e Krishtit. Në vitin 1891, predikuesi amerikan William Eugene Blackstone i paraqiti presidentit Benjamin Harrison një peticion në mbështetje të një atdheu hebre në Palestinë. Historiania Regina Sharif e sheh mbështetjen e presidentit Woodrow Wilson për sionizmin si pikë kthese në afrimin e kësaj ideje me politikën presidenciale amerikane.
Opinioni amerikan dhe kostoja njerëzore
Mbështetja politike për Izraelin nuk është e pandryshueshme. Një sondazh i Pew Research Center, i publikuar në prill 2026, tregoi se 60 për qind e amerikanëve kishin opinion të pafavorshëm për Izraelin; pjesa me opinion “shumë të pafavorshëm” u rrit nga 10 për qind në vitin 2022 në 28 për qind në vitin 2026. Një sondazh i YouGov për IMEU Policy Project në dhjetor 2025 tregoi se 51 për qind e republikanëve nën 45 vjeç preferonin një kandidat presidencial të vitit 2028 që do të reduktonte dërgesat amerikane të armëve për Izraelin.
Joumaa argumenton se ndikimi i sionizmit të krishterë duhet shqyrtuar jo vetëm si debat teologjik, por edhe si çështje e pushtetit politik dhe e pasojave për civilët. Ai e lidh hartën ideologjike me realitetin e fshatrave të dëmtuara, zhvendosjeve dhe kufizimeve të lëvizjes. Megjithatë, pretendimi se këto zhvillime formojnë një projekt të vetëm të koordinuar mbetet interpretimi i dokumentarit. Faktet e raportuara mbi lobimin, operacionet ushtarake dhe zhvendosjet kërkojnë vlerësim të veçantë nga motivet që u atribuohen aktorëve politikë. /Përshtati Pamfleti nga Al Jazeera/
