Lipoproteina(a), e njohur si Lp(a), mund të rrisë rrezikun për goditje në tru dhe vdekje kardiovaskulare edhe kur profili klasik i yndyrave në gjak duket normal
Shkencëtarët kanë identifikuar një nivel të veçantë të një grimce të “fshehur” të kolesterolit, e cila, pavarësisht faktorëve të tjerë, mund të shërbejë si tregues i saktë për rrezikun e vdekjes së parakohshme dhe të sëmundjeve të rënda të enëve të gjakut.
Për dekada të tëra, vëmendja kryesore e mjekësisë ka qenë e përqendruar te LDL, i njohur si “kolesteroli i keq”. Megjithatë, të dhënat më të reja tregojnë se një grimcë më pak e njohur, e lidhur me kolesterolin, mund të ketë rol shumë të rëndësishëm në vlerësimin e rrezikut kardiovaskular.
Kjo grimcë quhet lipoproteinë(a), ose Lp(a). Ajo mund të sinjalizojë rrezik edhe në rastet kur analizat standarde të yndyrave në gjak duken të kënaqshme. Kjo hap një drejtim të ri në parandalimin e sëmundjeve të zemrës dhe enëve të gjakut.
Një në pesë persona mund të jetë në rrezik
Rreth një në pesë persona ka nivel të rritur të lipoproteinës(a), por shumica nuk janë të vetëdijshëm për këtë, sepse ajo zakonisht nuk jep simptoma. Edhe pse lidhja e saj me sëmundjet e zemrës është e njohur për shkencëtarët, deri më tani nuk ka qenë plotësisht e qartë se sa mirë mund ta parashikojë rrezikun te personat me ose pa sëmundje të mëparshme.
Një analizë e gjerë e të dhënave, që përfshiu më shumë se 20 mijë pacientë, ka treguar se niveli i rritur i Lp(a) lidhet me rrezik të vazhdueshëm, madje edhe te pacientët që tashmë marrin terapi të përshkruar nga mjeku.
Të dhënat e reja janë paraqitur si një zbulim i rëndësishëm në sesionet shkencore të Society for Cardiovascular Angiography and Interventions, SCAI 2026, si dhe në samitin e Canadian Association of Interventional Cardiology, CAIC, të mbajtur në fund të prillit në Montreal, përcjell Telegrafi.
Çfarë është lipoproteina(a), Lp(a)?
LDL dhe Lp(a) janë tregues në gjak që lidhen drejtpërdrejt me shëndetin e zemrës, por ndryshojnë në mënyrën se si mund ta dëmtojnë organizmin.
LDL, i njohur gjerësisht si “kolesteroli i keq”, bart kolesterolin që mund të grumbullohet në muret e enëve të gjakut dhe të krijojë pllaka aterosklerotike.
Lp(a), nga ana tjetër, i ngjan shumë LDL-së, por ka një dallim kyç që e bën më të rrezikshme. Ajo përmban një proteinë shtesë, të quajtur apolipoproteinë(a), e cila është e lidhur me grimcën LDL.
Kjo proteinë shtesë i shton efektet e dëmshme në zemër dhe enët e gjakut në dy mënyra:
përshpejton aterosklerozën, sepse mund të depozitohet më lehtë në muret e arterieve dhe të krijojë pllaka;
nxit mpiksjen e gjakut, sepse struktura e saj mund ta vështirësojë shpërbërjen natyrale të mpiksjeve, duke rritur rrezikun për bllokim të enëve të gjakut.
Problemi më i madh me Lp(a) është se niveli i saj në gjak përcaktohet rreth 90 për qind nga gjenetika. Kjo do të thotë se ushqimi dhe aktiviteti fizik, të cilat ndihmojnë shumë në uljen e LDL-së, kanë ndikim shumë më të kufizuar te Lp(a).
Për më tepër, shumica e njerëzve nuk e dinë se kanë nivel të rritur të Lp(a), sepse analizat standarde biokimike zakonisht nuk e përfshijnë këtë matje. Ndryshe nga LDL-ja, aktualisht nuk ka trajtime të miratuara gjerësisht për uljen specifike të Lp(a).
Detajet e hulumtimit të ri
Studiuesit analizuan mostra plazme të ruajtura nga 20,070 pjesëmarrës të moshës 40 vjeç e lart. Analiza përfshiu pjesëmarrës nga tri studime të mëdha të National Institutes of Health, NIH, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Mostrat u testuan në një laborator të specializuar, duke përdorur një test të standardizuar.
Pjesëmarrësit u ndanë në katër grupe sipas nivelit të Lp(a):
më pak se 75 nanomol për litër, nmol/L;
nga 75 deri në 125 nmol/L;
nga 125 deri në 175 nmol/L;
175 nmol/L ose më shumë.
Rezultatet shqetësuese: goditje në tru dhe vdekje kardiovaskulare
Gjatë ndjekjes mesatare katërvjeçare, u regjistruan 1,461 ngjarje të mëdha kardiovaskulare, përfshirë infarktin, goditjen në tru dhe rastet me përfundim fatal.
Rezultatet treguan se niveli i lartë i kësaj grimce lidhet me kërcënime të veçanta për shëndetin.
Personat me nivel Lp(a) prej 175 nmol/L ose më shumë kishin:
64 për qind rrezik më të madh për goditje në tru;
49 për qind rrezik më të madh për vdekje kardiovaskulare;
31 për qind rrezik më të madh për ngjarje të mëdha kardiovaskulare.
Interesant është fakti se ky nivel i Lp(a) nuk ishte i lidhur drejtpërdrejt me rrezik më të madh për vetë infarktin, por roli i tij në shfaqjen e goditjes në tru ishte më i theksuar.
Rreziku ishte dukshëm më i lartë te personat që tashmë kishin histori të sëmundjeve të zemrës, me 30 për qind rritje të rrezikut, krahasuar me 18 për qind te personat pa sëmundje të mëparshme kardiake.
Pse testi mund të jetë i rëndësishëm?
Ekspertët theksojnë se këto gjetje mund ta ndryshojnë mënyrën se si kardiologët e vlerësojnë rrezikun te pacientët.
“Për herë të parë mund të përcaktojmë një nivel specifik të Lp(a), i cili i ekspozon pacientët ndaj një rreziku dukshëm më të lartë për ngjarje të mëdha kardiovaskulare, veçanërisht për goditje në tru dhe vdekje”, ka deklaruar Dr. Subhash Banerjee, autor kryesor i studimit dhe kardiolog intervenues në Baylor Scott & White Heart Hospital në Dallas.
Udhëzimet e reja për kolesterolin, të publikuara më 13 mars në revistën JACC, rekomandojnë që të gjithë të rriturit ta kontrollojnë të paktën një herë në jetë nivelin e Lp(a).
Sipas Dr. Banerjee, pavarësisht moshës, pacientët mund ta bëjnë një analizë të thjeshtë dhe të lirë të gjakut për të kuptuar nëse kanë këtë gjendje të përcaktuar gjenetikisht. Nëse zbulohen nivele të larta të Lp(a), ata duhet të bashkëpunojnë ngushtë me mjekun për të ulur në mënyrë më agresive LDL kolesterolin dhe për të kontrolluar sa më mirë faktorët e tjerë të rrezikut kardiovaskular.
Ky informacion është veçanërisht i vlefshëm, sepse në horizont po shfaqen mundësi të reja trajtimi të synuar.
Hulumtimet e ardhshme do të përqendrohen te grupe të veçanta pacientësh, përfshirë personat me sëmundje kronike të veshkave dhe ata me sëmundje të arterieve periferike, për të përcaktuar më qartë se cilët pacientë janë më të rrezikuar.
ApoB dhe Lp(a): dy analiza për vlerësim më të saktë të rrezikut
Shkenca bashkëkohore gjithnjë e më shumë po tregon se matja e kolesterolit në gjak shpesh nuk është e mjaftueshme për të vlerësuar saktë rrezikun nga sëmundjet e zemrës.
Një studim i madh, me më shumë se 200 mijë persona, i udhëhequr nga hulumtues të Chalmers University of Technology dhe Harvard University, tregon se numri i grimcave që bartin kolesterol mund të jetë më i rëndësishëm sesa vetë sasia e kolesterolit.
Me fjalë të tjera, apolipoproteina B, apoB, dhe Lp(a) japin një pamje më të thellë dhe më reale të rrezikut kardiovaskular.
Pra, nuk është vendimtare vetëm sa kolesterol keni, por sa “bartës” të këtij kolesteroli qarkullojnë në enët tuaja të gjakut.
Studimet kanë treguar se apoB është një nga treguesit më të mirë të vetëm për rrezikun kardiovaskular, sepse e pasqyron drejtpërdrejt numrin e përgjithshëm të grimcave të dëmshme. Disa ekspertë madje parashikojnë se në të ardhmen apoB mund ta zëvendësojë kolesterolin klasik si tregues standard i rrezikut.
Dy persona mund të kenë të njëjtin nivel të “kolesterolit të keq”, por numër të ndryshëm të grimcave apoB dhe, për rrjedhojë, rrezik të ndryshëm për infarkt. /Telegrafi/
